Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản


Là trung tâm văn hóa, kinh tế của Tây Nguyên, Đăk Lăk được nhiều du khách yêu thích khám phá tìm đến với những ngọn núi hùng vĩ, với những cảnh đẹp hoang sơ và với một phong vị ẩm thực đậm chất núi rừng…

Gà nướng sa lửa

Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản 1
 

Lâu nay người Tây Nguyên vẫn luôn tự hào về món gà nướng sa lửa trứ danh.

Thực ra nó chính là phiên bản của món gà
nướng Bản Đôn lừng danh. Tuy nhiên, vì tự làm nên còn giữ được nguyên
vẹn bản sắc với cách kẹp tre thay vỉ nướng và không ướp gia vị hay lén
hấp trước cho nhanh chín.

Đặc biệt hơn nữa là do tự tay mình nướng
lấy, nên được thưởng thức từ đầu đến cuối chả bay đi đâu tẹo mùi vị
nào. Thực khách được nướng trực tiếp nên thích mê tơi, dù cho khi nướng
xong có thể mặt mũi tay chân đen nhẻm bụi than và toát mồ hôi vì đứng
mãi bên lò nướng.


Gỏi lá

Nếu một lần đến phố núi nằm ở cực bắc
Tây nguyên (Kontum), mời bạn cùng cư dân vùng sơn cước thưởng thức món
gỏi lá đặc sản Tây nguyên. Gỏi lá được chọn từ hơn 40 loại lá khác nhau,
nhiều loại rất quen thuộc nhưng cũng có những loại phải tìm kiếm từ
rừng Tây nguyên mới có.

Xếp một “rừng” lá, vị chủ nhà bắt đầu
giới thiệu cho du khách từng loại lá khác nhau. Mỗi loại có một tác dụng
chữa bệnh khác nhau. Tôi nhẩm tính có lá lộc vừng, sâm đất, hồng ngọc,
mơ, cải cay, ổi, đinh lăng, sung, lá lốt, trâm, mã đề, diếp cá, chó đẻ
răng cưa, quế, húng, thuyền đất…

Lấy các loại lá này cuốn thành hình phễu
để gắp vào đó các loại thức ăn. Các món ăn kèm với lá như thịt heo ba
chỉ, tôm rang, da heo thái mỏng bóp trộn cùng bột gạo nếp rang.

Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản 2
 

Các loại lá này cuốn thành hình phễu.

Các món ăn kèm với lá như thịt heo ba chỉ, tôm rang.

Da heo thái mỏng bóp trộn cùng bột gạo nếp rang.

Nước chấm được làm từ hèm rượu, được khử
qua dầu ăn, lẫn cùng trứng vịt thành loại nước chấm sền sệt. Tiêu để
nguyên cả hạt, muối hạt, ớt cay xanh, hành… là những gia vị không thể
thiếu. Kẹp đủ các loại lá, bỏ vào đó thịt, tôm, da heo, gia vị… rồi ăn
cùng một lúc, nhai càng kỹ càng dễ nhận ra nhiều hương vị khác nhau vừa
có vị chan chát, vừa ngòn ngọt, chua chua và vừa bùi béo ngậy của thịt,
tôm.

Sau mỗi lần ăn, làm thêm một ngụm rượu
được ngâm lâu ngày từ rễ cây đinh lăng. Cuối cùng là một nồi cháo cá
lóc, nóng hổi để ăn lót bụng.

Theo nhiều người dân phố núi, ăn gỏi lá
nhiều rất tốt, bởi hầu hết đều là những lá cây thuốc nam có tác dụng
chữa bệnh. Người mắc các chứng bệnh về tim mạch, đường tiêu hóa… ăn vào
có thể chữa bệnh.


Thịt nai

Thịt nai, món đặc sản chủ yếu của vùng
rừng núi Tây Nguyên chỉ còn phong phú ở Đắc Lắc mà Tây Bắc, Việt Bắc bây
giờ khó kiếm được trong những hành trình qua miền biên giới Thượng du
Bắc Bộ.

Thịt nai tươi khác thịt bò ở chỗ ít gân,
mở màu trắng ngà, mềm hơn cả thịt bê non. Thịt bò 7 món đã gây thèm
muốn, có nơi trở thành đặc sản, nhưng 7 món nai vượt xa một cách bất
ngờ, cho nên càng không thể so sánh với bò, cho dù là bê cũng không đọ
nổi với thịt nai.

Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản 3
 

Nhà hàng đặc sản thịt nai tươi ở Buôn Ma
Thuột thành phố trung tâm của tỉnh Đắc Lắc đã đưa thịt nai vào hầu hết
thực đơn bữa thường, bữa tiệc… bằng các món nai nướng, nai xào làn,
nai nhúng giấm nai lúc lác, sườn nai rán, cháo bao tử và sau cùng là nai
khô hợp lại đủ 7 món như thịt bò. Nhưng với nai thì nai nướng, nai
nhúng giấm, và nai khô lại là những món tiêu biểu nhất.

Thịt nai nướng thái mỏng ướp mở nước và
gia vị rồi cắt mấy lát gừng nướng riêng để ăn nóng cùng lúc với nai
nướng. Nai nướng không cần nước chấm, cũng không cần muối tiêu, miếng
thịt nai nướng chín ngọt, mềm cộng với vị gừng nóng kích thích người ăn
đến mê say mặc dù chưa dùng đến rượu bởi thịt nai khêu ngợi sự thèm muốn
ăn hơn là uống. Còn ai đó đã có thói quen ăn nhậu cứ phải có chút nước
thần đưa cay thì xin tuỳ ý và vô hại.

Nai nhúng giấm lại cứ như một bản nhạc đã chuyển gam bởi lẽ đã thấm đậm đà một hương vị không giống miếng nai nướng béo ngậy.

Nai nhúng cũng phải thái mỏng nhưng lại
ướp với sả nước mắm ngon, ngũ vị hương và tỏi. Khi ăn phải dùng lẩu đặt
giữa bàn, nước dùng có pha giấm đun sôi sục, cạnh lẩu là một khay to
đựng đủ loại rau: sa lát,cà chua, hành tây thái khoanh, chuối xanh thái
lát.

Thịt nai để sống bên ngoài gặp nhúng vào
lẩu rồi ăn kèm với đồ sống mỗi thứ một tý hoặc chỉ ăn với rau sa lát
hay khế với chuối xanh tuỳ theo sở thích và khẩu vị từng người, nhưng dù
cách ăn nào thì cũng chỉ có ngon và cũng chỉ thích thú mà thôi.

Thịt nai nhúng giấm ăn được nhiều mà
cũng không nặng bụng như thịt bò tuy cũng theo lối nhúng giấm. Nai nhúng
giấm ăn kèm với bún hoặc bánh đa nướng vừa là món nhậu, vừa là món ăn
no.

Nai khô có thể là đầu bảng trong các món
nai. Thịt nai thái ngang thớ, miếng dài chừng 5 cm ướp kỹ bằng xì dầu,
sả, muối, đường, ớt mè trắng và ngũ vị hương.

Sau khi ướp trong vòng 80 phút lấy từng
miếng nướng trên than hoa, nướng xong dùng sống dao dần cho miếng thịt
mềm mại rồi ăn mà không cần chấm với bất cứ thứ gì.

Nai khô không béo ngậy như nai nướng vì
cách thức và nguyên liệu tẩm ướp khác nhau nên miếng nai khô ngọt lịm
lại được phép nhâm nhi với ly rượu cao nai thì quá tuyệt vời mà ở thành
phố miền xuôi thì sao có được! Nhất là trong thời kỳ nghiêm cấm săn bắt
thú rừng quí hiếm ngày nay. Chẳng biết rồi mai đây Buôn Ma Thuật còn có
thịt nai 7 món như bây giờ?


Lẩu lá rừng

Đến với Tây Nguyên đại ngàn, ngoài thắng
cảnh thiên nhiên hùng vĩ, con người thân thiện chắc chắn bạn sẽ còn cảm
nhận được Tây Nguyên qua những chiếc lá. Đó không chỉ là hương vị mà
thiên nhiên dành tặng cho con người mà còn là hương vị của quê hương, xứ
sở thông qua món đặc sản của đồng bào Tây Nguyên – Lẩu lá rừng.

Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản 4
 

Dường như hương vị của núi rừng, của đại
ngàn xanh đã thấm vào từng chiếc lá để bạn có thể cảm nhận một cách đầy
đủ nhất về Tây Nguyên. Có khoảng hơn 10 loại lá được dùng để chế biến
lẩu lá rừng, phần lớn chúng đều được người dân bản địa phát hiện ra khi
đi rừng. Ban đầu những lá này được sử dụng như một thứ rau rừng để phục
vụ cho những bữa ăn trên nương, trên rẫy. Sau này khi tập quán sản xuất
thay đổi thì nó được dùng như một đặc sản đó là lẩu lá rừng. Cùng với
những loại lá này còn có mắm thịt, tôm nõn và thịt luộc.


Mỗi loại lá đều được lựa chọn rất nghiêm ngặt, điều quan trọng nhất là
chúng không có độc tố, không phản ứng lẫn nhau. Lẩu lá rừng chính là
kinh nghiệm từ ngàn đời của đồng bào dân tộc bản địa được đúc kết. Mỗi
loại lá đều chứa đựng trong mình những chất dinh dưỡng đặc biệt, có tác
dụng tốt đối với sức khoẻ.


Cùng với các loại lá thì mắm thịt và nem thính được cuốn vào lá, vị cay
cay nồng của lá tươi cộng với vị đậm của mắm thịt, vị khô của nem thính
cho ta nhiều cảm giác lạ.


Rượu cây

Rượu cây là đặc sản lạ của vùng đất Tây
Nguyên mà không có nhiều người được may mắn nếm trải.Cứ hết mùa rẫy,
người Bahnar, Xê Đăng, Jrai… lại cầm theo nỏ, một ít đồ dùng thiết yếu
lang thang trong rừng sâu. Người bản địa gọi là tháng Ninh Nơng. Chuyện
săn bắn những con thú nhỏ chỉ là thú tiêu dao, thỏa sức rong chơi sau
những ngày mùa vãn. Hành trình vào rừng sâu của họ còn có một thú vui
không thể bỏ qua: uống rượu cây!

Cây để lấy rượu, người Xê Đăng gọi là loă tea vea, người Bahnar gọi cây
doak, thường mọc rải rác trong những cánh rừng sâu ở huyện Đăk Glei (Kon
Tum) và xã Đăk Plin, huyện Kon Chro (Gia Lai). Cây có hình dáng tương
tự cây dừa nhưng thân nhỏ, lá mảnh hơn. Nó như là một đặc ân của đại
ngàn nên trở thành của hiếm, dù mọc ở rừng sâu nhưng phần nhiều đều có
người đánh dấu làm chủ.

Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản 5
 

Cây non được khoảng 2 năm là có thể lấy
rượu. Mỗi năm, cây ra những buồng hoa như buồng cau, rất thơm. Chừng hai
tuần hoa rụng, từng chùm quả xanh non nhú lên. Thời điểm “khai rượu” đã
đến. Người lấy rượu chỉ cần chặt đứt cuống của buồng quả, lấy dụng cụ
đem theo hứng nước chảy ra, bỏ thêm vài thứ lá nữa là có rượu uống. Nếu
cây chảy nhanh, khoảng vài tiếng là có cả chục lít rượu cây. Mỗi cây mỗi
năm chỉ cho từ 2 – 3 buồng, có từ tháng 1 đến tháng 7”.


Đến mùa Ning Nơng, nhiều nhóm người lại tập hợp vào rừng cùng hưởng thứ
rượu cay cay, có vị thơm rất đặc trưng. Trải lá cây xuống đất, đốt một
đống lửa nhỏ nướng những con thỏ, chồn… mới săn được. Thịt rừng chấm
muối giã ớt xanh, nhấp thêm chút rượu nồng giữa giá lạnh đại ngàn, hẳn
không dễ gì quên được!


Rượu cây thường chỉ uống trong ngày. Đây là lý do khiến rượu thường được
uống ngay gốc cây, hễ ai có rượu là mọi người cùng đến uống. Nó chưa hề
có giá trị về thương phẩm. Nhưng có lẽ thứ rượu lạ lùng này cũng là một
hình ảnh phản ánh giá trị độc đáo của văn hóa làng – rừng.


Măng Le

Mùa mưa đi dọc các đường quốc lộ Tây
Nguyên ta thường bắt gặp không biết bao nhiêu chợ măng. Ngoài măng ra
không có hàng hoá gì khác. Người Ba Na, Gia Rai, Xê Đăng mình trần da
đen cháy ngồi như bất động trên những gùi măng le đợi người đến mua.

Cây le thuộc họ tre nứa khá điển hình
trên vùng đất ba gian. Cây le có sức phát tán mạnh mẽ, sức sống dẻo dai
đến kỳ lạ. Hễ nơi nào có đất trồng trọt là có cây le xuất hiện. Cây le
dù bị đốt cháy, tàn lửa tại đâm chồi khác mọc khoẻ hơn, quả là một loài
cây ‘bất tử’.

Về Đăk Lăk cưỡi voi-ăn đặc sản 6
 

Măng le rất nhiều ăn tươi đã ngon, ăn
khô càng bỏ xa măng áo tơi, măng lưỡi lợn gốc nứa, vẩu, mai. Vào các
buôn được mời bữa cơm gạo nương ăn với măng le nấu với thịt nai khô có
kèm muối đâm lá bép ớt hiếm mới là khách quí. Dù có ngon đến đâu thì
măng le vẫn chỉ là măng le nhưng dân vùng biển miền Trung Trung Bộ lại
rất ưa thích nên thường được nghe nhấn gọi:


“Ai về nhắn với cội nguồn


Măng le gửi xuống cá chuồn gửi lên’

Mùa khô trên Tây Nguyên không còn chợ
măng. Chợ măng Gia Lu chỉ còn từng đống từng đống bẹ măng khô, “di sản’
của những phiên chợ măng năm trước. Đến mùa mưa chợ măng bất ngờ mọc lên
khắp nơi. Ai cũng nói “càng ngày càng có nhiều chợ măng và chợ măng nào
cũng ngày càng lớn thêm’.

Kêu gọi hành động hình ảnh biểu ngữ
x

Lost Password